Kritik madenlerde ‘tedarik güvenliği’ dönemi başladı

İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (İMİB) ve Türk-Amerikan İş Adamları Derneği (TABA–AmCham) iş birliğinde düzenlenen “Türkiye – ABD Kritik Madenler” panelinde, kritik madenlerin küresel enerji dönüşümündeki rolü, tedarik zinciri güvenliği ve Türkiye’nin bu alandaki stratejik potansiyeli ele alındı. Panelde, kritik madenlerin 21’inci yüzyılın petrolü olmanın ötesine geçerek, ulusal güvenliğin ve yeni medeniyet projelerinin omurgası haline geldiği vurgulandı. Türkiye’nin, ABD’nin güvenilir tedarik zinciri arayışında kilit bir ortak olarak konumlandığı zirvenin açılış konuşmasını yapan İMİB Yönetim Kurulu Başkanı Eyüp Batal, “Bugün Türkiye ve ABD perspektifiyle stratejik iş birliği fırsatlarını değerlendirmek büyük önem taşıyor.” ifadelerini kullandı.

Küresel ekonomide ve jeopolitik dengelerde belirleyici rol oynayan kritik madenler, İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (İMİB) ve Türk-Amerikan İş Adamları Derneği (TABA-AmCham) organizasyonuyla gerçekleşen stratejik bir panelde tartışıldı. İMİB Yönetim Kurulu Başkanı Eyüp Batal ve TABA-AmCham Genel Başkanı Süleyman Ecevit Sanlı’nın ev sahipliğinde düzenlenen toplantıda, Türkiye ile ABD arasındaki ekonomik ilişkilerin madencilik ekseninde derinleştirilmesi hedeflendi.

‘HANGİ MADENİN KRİTİK OLDUĞUNA ‘ZAMANIN RUHU’ KARAR VERİYOR’

Panelin açılışında konuşan İMİB Yönetim Kurulu Başkanı Eyüp Batal, madencilik sektörünün ihracat odaklı vizyonuna dikkat çekti. Batal, “Ana işimiz ihracat ve ihracatımıza yön verebilmek için dünyadaki gelişmeleri yakından takip ediyoruz. Bizim için tüm madenler değerlidir; ancak sonuçta hangi madenin ‘kritik’ olduğuna zamanın ruhu ve ihtiyaçlar karar veriyor. Bugün Türkiye ve ABD perspektifiyle bu ihtiyaçları ve stratejik iş birliği fırsatlarını değerlendirmek hayati önem taşıyor.” ifadelerini kullandı.

‘TÜRKİYE MADENCİLİK POTANSİYELİNİ DEFALARCA KANITLADI’

TABA-AmCham Genel Başkanı Süleyman Ecevit Sanlı, Türkiye ve ABD arasındaki ilişkilerin sadece ticaretle sınırlı kalmaması gerektiğini vurguladı. Sanlı, “Kurumsal yaklaşımımız; yalnızca ürün göndermek değil, sistem kurmak ve güven inşa etmektir. Kuruluşumuzdan bu yana Türk yatırımcılarını ABD pazarında destekleyen stratejik bir yapı olduk. Kritik madenler günümüzde yalnızca ticaretin değil; enerji, yüksek teknoloji ve savunma sanayii açısından da stratejik bir öneme sahip. Türkiye, coğrafi konumu ve madencilik potansiyeli ile güvenilir bir ortak olabileceğini defalarca kanıtlamıştır.” dedi.

TEDARİK GÜVENLİĞİ EŞİTTİR ULUSAL GÜVENLİK

Moderatörlüğünü Maden Hukuku Uzmanı Av. Zeynep Hilal Doy’un üstlendiği panel oturumunda, Uluslararası İlişkiler Uzmanı Dr. İbrahim Kürşat Tuna ve TABA-AmCham Yüksek İstişare Kurulu Üyesi Zuhal Mansfield çarpıcı değerlendirmelerde bulundu.

Dr. İbrahim Kürşat Tuna, kritik madenlerin artık sadece ekonomik bir girdi olmadığını, savunma sanayii ve ulusal güvenlik meselesi haline geldiğini belirtti. Çin’in sadece maden üretiminde değil, işleme (rafinaj) kapasitesinde de kurduğu hakimiyete dikkat çeken Tuna, Batı dünyasının ve ABD’nin tedarik zincirini çeşitlendirmek için “friend-shoring” (dost ülkelerden tedarik) stratejisine yöneldiğini ve Türkiye’nin bu noktada kilit bir aktör olabileceğini ifade etti.

ABD’nin ticaret engellerini aşmak için geliştirdiği yeni modele de dikkat çeken Tuna, Serbest Ticaret Anlaşmalarının (STA) zorlu süreçlerini aşmak adına ABD’nin “Kritik Maden Anlaşmaları” (Critical Minerals Agreement) adlı yeni ve hızlı bir mekanizma geliştirdiğini belirtti. Tuna, ABD’nin mali teşviklerle desteklediği bu özel sektör odaklı modelin, Türkiye için de bürokrasiyi aşan hızlı bir iş birliği fırsatı sunduğunu vurguladı.

MADENLER TÜRKİYE’NİN GELECEK SİGORTASI

Zuhal Mansfield, kritik madenlerin önemini “Kritik madenler 21’inci yüzyılın petrolü falan değildir; petrolden daha karmaşık, daha yaygın ve daha stratejik bir alanı ifade eder.” sözleriyle özetledi. Mansfield, enerji güvenliğinin artık sadece petrol ve doğal gaz değil; lityum, neodimyum ve nadir toprak elementleri demek olduğunu vurguladı.

Madenciliğin artık sadece “kazma ve patlatma” işi olmadığını belirten Mansfield, “modern simya” olarak tanımladığı yeni süreçlere dikkat çekti. Klasik madenciliğin yanı sıra, elektronik atıkların geri dönüştürüldüğü “kentsel madencilik” ve laboratuvar ortamında üretilen sentetik malzemelerin önem kazandığını belirtti.

Nadir toprak elementlerini Türkiye’nin “gelecek sigortası” olduğunu söyleyen Mansfield, tedarik güvenliğinin hayati önemine somut bir örnek verdi. 2025 yılında yaşanan kısıtlamalar nedeniyle Avrupa’da otomotiv fabrikalarının geçici olarak kapandığını hatırlatan Mansfield, Türkiye’nin bu tür krizlerde sadece hammadde sağlayıcısı değil, aynı zamanda “pazar kurucu” bir aktör olarak konumlanması gerektiğini belirtti.

Çin’in ihracat kısıtlamaları ve lisans zorunlulukları getirdiği bir dönemde, Türkiye’nin önümüzdeki aylarda atacağı adımların kritik önem taşıdığı ifade eden Mansfield, “Elimizdeki cevheri sadece çıkartıp satmak değil, bilgiyle işleyip katma değere dönüştürmek zorundayız.” uyarısında bulundu.

Panelde ayrıca İstanbul Maden ve Metaller İhracatçı Birlikleri (İMMİB) Ekonomik Araştırmalar Şubesi tarafından Türkiye’nin maden rezervleri, ithalat-ihracat dengesi ve sektörün genel durumuna ilişkin kapsamlı bir sunum gerçekleştirildi.