Doğal taş sadece taş değildir: Prof. Dr. Nevnihal Erdoğan

Türkiye’de mimarlık eğitimi ve akademik çalışmalarıyla önemli bir iz bırakan Prof. Dr. Nevnihal Erdoğan, doğal taşın mimarlıkta estetik ve kültürel değerine dikkat çekiyor. Uzun yıllara dayanan akademik birikimi, yurt içi ve yurt dışındaki deneyimleriyle mimarlık disiplinine yön veren Erdoğan, doğal taşın yalnızca bir yapı malzemesi değil, aynı zamanda bir kültür ve sanat unsuru olduğunun altını çiziyor. Biz de kendisiyle gerçekleştirdiğimiz röportajda doğal taşın cephe kaplamalarındaki tarihsel serüvenini, günümüzdeki teknik kriterleri, öne çıkan uygulamaları ve mimarlık öğrencilerinin bu malzemeye bakışını konuştuk.

Kısaca kendinizden, profesyonel özgeçmişinizden bahsedebilir misiniz?

Mimarlık dalında lisans ve lisansüstü eğitimimi İTÜ Mimarlık Fakültesi’nde tamamladıktan sonra 1992 yılında aynı üniversiteden doktora derecesini aldım. 1992-2006 yılları arasında Trakya Üniversitesi Mimarlık Bölümü’nde öğretim üyesi görev yaptım. 1997-1998 yıllarında Dammam Kral Faysal Üniversitesi İç Mimarlık Bölümü’nde misafir öğretim üyesi olarak görev yaptım. 2003 yılında Trakya Üniversitesi Mimarlık Fakültesi’nden profesörlük aldıktan sonra 2006 yılından itibaren Kocaeli Üniversitesi Mimarlık ve Tasarım Fakültesi Mimarlık Bölümü Bina Bilgisi anabilim dalında profesör olarak görev yapmaya başladım. 2013-2016 yılları arasında Kocaeli Üniversitesi Mimarlık ve Tasarım Fakültesi Dekanlığı ve Mimarlık Bölüm Başkanlığı yaptım.

1989 yılında İngilterede Sheffield Üniversitesi-Centre for Development Planning Studies (CDPS) kurumunda doktora öğrencisi olarak çalışmalarda bulundum.  2001 yılında ABD de University of California, Department of Urban and Regional Planning School of Social Ecology de “Visiting Professor” olarak çalıştım. 2001-2002 öğretim döneminde Gebze İleri Teknoloji Enstitüsünde Yüksek Lisan dersi verdim. ABD University of Wisconsin-Milwaukee School of Architecture and Urban Planning de “Visiting Scholar” olarak 2007 de bulundum. Harvard University, Department of History of Art-AKPIA da 2011-2012 akademik döneminde burslu araştırmacı olarak çalıştım.

Doğal taşın cephe kaplamalarında tarihsel süreci nasıldır? Türkiye bu anlamda nasıl bir mirasa sahip?

Doğal taş daima ve tüm zamanlarda mimarların ilgi alanında olmuş; özendikleri bir malzemedir. Ancak ülkemizdeki mimarlık uygulamalarında ve eğitim süreçlerinde bir cephe kaplaması olarak doğal taş kullanımını öncelemek yakın zamana kadar pek mümkün olmamıştır. Türkiye’deki yapı sektörünün gelişmesi, çeşitlenmesi ve tabir caizse zenginleşmesi sonucunda bu değerli malzeme ön plana çıkmaya başlamıştır. Açıkçası 40 yıllık tasarım hocası olarak, mesleki hayatımın ilk on yıllarında öğrencilerimi bu alana yönlendirecek bir lüks içinde olamadım. Ancak 2014 yılında o zamanların etkili mimarlık kuruluşu Yapı Endüstri Merkezi Genel Müdürü Sayın Gülçin İpek’le sanat ve edebiyat ağırlıklı bir projemizi yürütmek dolayımında tanıştığımızda bu konulardaki yaklaşım ve eğilimlerim farklılık göstermeye başladı. Saygıdeğer Gülçin İpek sizlerin de bildiğiniz gibi malzeme konusunda çok bilgili bir yöneticiydi. Bir süre sonra onun STONLİNE’da kültür, sanat ve yayın alanında editörlüğe getirilmesi ile iletişimimiz başladı. Gülçin Hanım bize taşın sadece taş olmadığını, bir kültür, sanat ve yaşamsallık unsuru olarak kalite ve estetiğin tezahürü olduğunu gösteren edimler içinde oldu. Bu yaklaşımlardan etkilenerek yüksek lisans öğrencilerimle bu alana kuramsal açıdan hızlı bir giriş yaptım. Bu alanda epeyce yayın yaptık [1].

 Günümüzde doğal taşın cephe kaplamalarında kullanılmasında dikkat edilmesi gereken teknik kriterler nelerdir?

Doğrusu biz işin uygulama tarafında değiliz. Daha ziyade tasarım ve kuram tarafındayız. Ancak takdir edersiniz ki sağlıklı bir tasarım için uygulamaları yakından takip etmek, incelemek, izlemek gerekir. Öğrencilerimle birlikte bazı doğal taş uygulanan projeleri dikkatlice inceledik. Buna göre değerlendirmelerimiz şu noktadadır: Teknolojik gelişmelerle birlikte yeni yapım malzemelerinin ve yöntemlerinin bulunması, günümüz yapılarında doğal taş kullanımının değişmesine neden olmaktadır. Tarihsel yapılarla karşılaştırıldığında doğal taşlar günümüzde daha farklı detaylar ile uygulanmaktadır. Yapım malzemeleri ve yöntemlerindeki gelişmelerin ilk olarak doğal taş kullanımını geri plana attığı görülmektedir. Ancak son yıllarda ortaya çıkan doğal, çevreci, uzun ömürlü ve sürdürülebilir malzemelere olan ilgi, doğal taş ve mermerlerin yapı ve inşaat sektöründe geri dönüşünü sağlamıştır. Geçmiş kullanımından farklı olarak günümüz yapılarında doğal taşlara dair renk, doku, desen, biçim, boyut, fiziksel ve kimyasal özellikleri, farklı uygulama detayları, ekonomik ve estetik durum gibi kriterler de öne çıkmaktadır.

 Türkiye’de veya dünyada son dönemde dikkatinizi çeken doğal taş cephe uygulamaları oldu mu?  

Öğrencilerimle birlikte yapmış olduğumuz Yüksek Lisans tezlerinden Y. Mimar Göksu Yıldırım’la birlikte hazırlamış oluğumuz tez bu alana kapsamlı bir bakışı içermektedir.  Tez kapsamında incelenmek üzere proje seçimine gidilmiştir. Bu amaçla doğal taşların yer aldığı mimari tasarımlar, sektörde yer alan doğal taş tedarikçisi firmaların ve mimarların görüşleri alınarak çevrimiçi veya basılı olarak sunulan mimarlık dergileri üzerinden belirlenmiştir. Bu noktada 20 farklı mimari proje seçilmiş ve incelenmiştir. Seçilen projelerin sınırlaması aşağıdaki kriterlere göre belirlenmiştir:

Belirlenen kriterlere göre sınırlandırılan 20 farklı örnek proje için; Ds Mimarlık Restorasyon Peyzaj Mimarlığı San. Tic. Ltd. Şti.nden; Medipol Üniversitesi Kavacık Kampüsü Giriş Meydanı, Fourseasons Hotel Avlusu, Ulus Savoy Konutları Peyzaj Projesi, Kemerlife XXI Peyzaj Projesi, Vicem Bodrum Yalıları ve Karahan Evi Peyzaj Projesi, We’re Mimarlık Müşavirlik Tic. Ltd. Şti.’nden Galata Apartmanı, GIG Office’ten NTA Evi, NTT Mimarlık Ltd. Şti.’nden Latus Park Konutları, 9016 Mimarlık İnşaat Tic. Ltd. Şti.’nden Fatma Ana Cemevi ve Kültür Merkezi,   Paker Mimarlık İnşaat Tic. Ltd. Şti.’nden BD Evi ve Has-Kısakürek Evi, BINAA/ Burak Pekoğlu Mimarlık’tan Argülweave, Yalın Mimarlık İnşaat Taahhüt Tic.’ten Zonguldak Mağaraları Ziyaretçi Merkezi, Slash Mimarlık ve Tasarım A.Ş. ve Arkizon Mimarlık Mühendislik T,c. Ltd. Şti.’nden 38° 30° Çiftliği, Rhizome Mimarlık Yapı Endüstri A.Ş. ve Toner Mimarlık İnşaat Tic. A. Ş.’nden No.45,  SARD Studio’dan Danişment Evi, DILEKCI Architects’ten Folkart Blu Otel ve Konut Kompleksi, Onurcan Çakır ve Önderler İnşaat San. Tic. A. Ş.’nden Barbaros Evi,

ARCHIST Mimarlık ve Danışmanlık İnşaat Tic. Ltd. Şti. ‘nden Binnaz Hatun Cami seçilmiştir.

Mimarlık öğrencilerinde ve genç tasarımcılarda doğal taş malzemeye karşı nasıl bir algı var? Bu konuda yeterince eğitim veriliyor mu?

Mimarlık öğrencilerinde, mimarlarda ve hatta yeni gelişen kullanıcı nezdince doğal taşa karşı büyük bir ilgi, hayranlık ve merak var. Ancak ne bu konuda yeterli bir eğitim ne yeterli yayın ne de yeterli tanıtım var. Bizler bu konudaki açığı gidermek için çaba gösteriyoruz. STONLİNE de bu alanda çok ciddi çalışmalar içinde. Sayın Gülçin İpek idaresindeki yayıncılık faaliyetleri son derecede prestijli kitaplar hazırlamakta. Ancak bu kitapların biraz daha geniş kitlelerin, kamuoyunun algılayabileceği düzeye çekilmeli. Mimarinin estetik boyutuna vurgu yapan ve bizi betonarme ormanlarından kurtaracak olan yapılara ilgi uyandıracak pek çok aktivite, etkinlik, yayın ve proje yapılabilir. Bu konudaki kapsamlı görüşlerimizi bu alanda çalışan kuruluşlarla paylaşmayı çok isteriz.

Doğal taş ağırlıklı yapıları mimari açıdan nasıl değerlendiriyorsunuz? Malzeme seçiminde ve doğal taş uygulamalarında görülen eksiklik ve sorunlar hakkında ne düşünüyorsunuz?  

Ülkemiz yer altı doğal taş kaynakları bakımından zengin bir ülkedir, doğal taş cins çeşitliliği mevcuttur. Farklı bölgelerden çıkarılan yöresel taşlar, yüzyıllardır yapıların ana taşıyıcı malzemesi olarak kullanılmıştır. En eski yapım malzemelerinden biri olan doğal taşların kullanıldığı tarihi yapılara ülkemizin hemen her yerinde rastlanılmaktadır. Y. Mimar Göksu Yıldırım’la birlikte hazırlamış olduğumuz Yüksek Lisans tezinde bu konudaki değerlendirmelerimizi ve gözlemlediğimiz sorunları uzun uzun kaleme almıştık. Arzu edilirse bu tez temin edilerek ayrıntılı biz analiz okunabilir.

Sizce doğal taş, mimarlığın geleceğinde nasıl bir yer tutacak?

Doğal taşın geleceği, ülkemizin geleceği ve bilhassa kültürel gelişimi ile doğrudan ilgilidir. Ülkemiz ekonomik, sosyal ve kültürel açıdan geliştikçe estetik, mimarlık ve sanat algısı da değişecektir. Dolayısıyla beton ormanlarından kurtularak daha estetik bir çevreye kavuşmamız için ülkece zenginleşmemiz, gelişmemiz ve kültürel açıdan bazı merhaleleri geçmemiz gerekmektedir. Esas itibariyle benim ve en yakın çalışma arkadaşlarımın temel kaygımız da budur. Bu anlamda değerli yazar HİKMET TEMEL AKARSU ile birlikte hazırladığımız EDEBİYATTA MİMARLIK, SİNEMADA MİMARLIK, ÇAĞDAŞ EDEBİYATTA MİMARLIK VE FELSEFEDE MİMARLIK kitaplarımız bu kaygılara ilişkindir. Bu eserlerde mimarlığın sadece betonarme, çimento ve demirden ibaret olmadığını bir yüksek estetik duyargaya erişmeden mutlu ve müreffeh şehitleri ve çevreleri inşa edemeyeceğimizi iddia eden bir söylem yürüttük. Bu söylem yüzlerce akademisyenin katılımıyla bir dalgaya dönüştü ve bugün ülkemizde mimarlık algısında dönüşümler oluşmaya başladı. Sanırım STONLİNE ile en önemli ortak noktamız bu: Aleladeliğe bir an evvel veda etmek için bir an evvel kültürel ve estetik değerlerimizi geliştirme arzusu.

Toplumdaki bu terakki sağlandığında doğal taşın çok daha anlamlı ve değerli bir yeri olacaktır mimarimizde.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[1]1.Göksu Yıldırım, ÇAĞDAŞ MİMARİ TASARIMLARDA DOĞAL TAŞ VE MERMER KULLANIMININ İNCELENMESİ.Y.Lisans Tezi, Kocaeli Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü,2023( Danışman:Prof.dr. Nevnihal Erdoğan)

 

2.Doğal taş ve mermerin Günümüz Mimarlıkta Kullanımı: Bursa Argül Weave Üzerinden İncelenmesi, 7th Intenational congress on Architecture Design,29-30 April 2022 Istanbul/Türkiye. (Yıldırım, G.,Erdoğan, N.,)[link: 20220607100934760_c11fcb57-be88-4173-aadc-3f3015aa178c.pdf]

 

3. “Doğal Taş Cepheler” ve Günümüzdeki Uygulamaları “Natural Stone Facades” And Practice Methods”, idealkent, Sayı Issue 39, Cilt Volume 15, Yıl Year 2023-1, 227-234, Kitap İncelemesi / Book Review (Yıldırım, G., Erdoğan, N.,) [LİNK: Microsoft Word – 08.Göksu Yıldırım-Nevnihal_Erdoğan.docx]

 

4.Mustafa Enez Gülmez, Nevnihal Erdoğan, Doğal Taş ve Mermerin Tarihi Binalarda Kullanımının Günümüz Mimarisinde Değerlendirilmesi 9^th International Congress on Architecture and Design, 25-26 November 2023, İstanbul/Turkey [LİNK:9. Uluslararası Mimarlık ve Tasarım Kongresi − Kongre Uzmanı]

 

5. Yıldırım, G., & Erdoğan, N. (2024). An analysis of the use of natural stone and marble in contemporary architectural designs. DEPARCH Journal of Design Planning and Aesthetics Research, 3 (2), 241-263 [https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3956966]